Het gruwelijke verhaal van het Klokgebouw op Strijp-S

Dit is deel 2 van een serie over Strijp-S
1. Klokgebouw visitiekaartje van voormalig industrieterrein
2. Het gruwelijke verhaal van het klokgebouw
3. Pionieren in de wijk Strijp
4. Strijp-S van fabrieksterrein naar moderne wijk

Het verhaal achter het Klokgebouw

Voor Eindhovenaren en bezoekers aan de stad is het Klokgebouw een opvallende bezienswaardigheid en een symbool van de wedergeboorte van Eindhoven als designhoofdstad. Maar voor geschiedenisliefhebbers vertelt het Klokgebouw een gruwelijk verhaal dat verband houdt met de industriële macht van Philips, de geheimzinnigheid van de 'Verboden Stad' en de donkere jaren van de Duitse bezetting tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Philips Verboden stad op Strijp-S

Het Klokgebouw werd in de jaren 20 en 30 van de vorige eeuw gebouwd door Philips als onderdeel van de snelle expansie in Eindhoven. Het was ontworpen voor de productie van röntgenstraling, destijds een hightechindustrie. De geavanceerde techniek van het gebouw, met veilig geaarde bakelieten stopcontacten en watersystemen voor industriële processen, maakte het tot een van de modernste fabrieken van Europa.

Het bevond zich in wat een een deel van Eindhoven dat in de volksmond de 'Verboden Stad' was. Strijp-S was geen doorsnee industrieterrein. Het was omgeven door hoge hekken met prikkeldraad en glasscherven, bewaakte poorten en strenge beveiliging. Alleen werknemers met identificatie konden binnenkomen. Hier ontwikkelde Philips geavanceerde en geheime technologieën.

De oorlog komt naar Eindhoven

In mei 1940 kwam Nederland onder Duitse bezetting. In 1941 trok het Klokgebouw de aandacht van Arthur Seyss-Inquart, de Rijkscommissaris voor het bezette Nederland. De geavanceerde faciliteiten van het gebouw maakten het waardevol en het werd al snel door de Duitsers ingenomen.

Waarom? Het Duitse leger leed verwoestende verliezen aan het oostfront, vooral nadat hun opmars naar de Sovjet-Unie eind 1941 was vastgelopen. Duizenden soldaten keerden met ernstige verwondingen terug naar het westen. Het Klokgebouw, met zijn technische infrastructuur en de nabijheid van spoorlijnen, werd omgebouwd tot een geheim militair hospitaal en medische productielocatie.

Een verborgen ziekenhuis in de Verboden Stad

Treinen arriveerden 's nachts op de zijsporen die naar de Verboden Stad leidden. De gewonden, vaak zwaar verminkte soldaten, werden onder schijnwerpers uitgeladen en naar het Klokgebouw of het naastgelegen Veemgebouw gebracht.

De geheimhouding was absoluut. Zelfs Goebbels' propagandaverslaggevers werd de toegang ontzegd. Het hele complex genoot een speciale extraterritoriale status onder de bezettingswet, waardoor het in feite Duits grondgebied binnen Nederland was.

Binnen functioneerde het ziekenhuis bijna als een fabriek: grote zalen, lopende bandwerk en eindeloze medische procedures. Het doel was om zoveel mogelijk soldaten te behandelen zonder de buitenwereld de ware omvang van de Duitse verliezen te laten zien.

Bevrijding en verrassing voor geallieerden

In september 1944, tijdens Operatie Market Garden, bevrijdden geallieerde troepen Eindhoven. Toen ze het Klokgebouw en het Veemgebouw binnenkwamen, troffen ze tot hun verbijstering de ziekenzalen nog steeds vol gewonde soldaten aan.

In plaats van de faciliteiten te ontmantelen, gaven de geallieerden het Klokgebouw nieuwe bestemming. Voor SHAEF (Supreme Headquarters Allied Expeditionary Forces), onder leiding van generaal Eisenhower, was de locatie ideaal: er was apparatuur, ruimte en directe toegang tot het spoor. Al snel werd het Klokgebouw onderdeel van het geallieerde medische netwerk, waar het zijn eigen slachtoffers behandelde.

Na de oorlog: Van geheimhouding naar creativiteit

Na de oorlog kreeg het Klokgebouw weer een industriële bestemming. Maar toen Philips de productie naar lage-lonenlanden verplaatste, raakten het gebouw en het hele Strijp-S-gebied in verval.

In plaats van deze enorme fabrieksgebouwen te slopen, koos Eindhoven voor hergebruik en heruitvinding. Tegenwoordig is het Klokgebouw een cultureel centrum vol cafés, designwinkels en evenementenlocaties.

Het Klokgebouw vandaag bezoeken

Strijp-S is nu een creatieve hotspot. Het is moeilijk te bevatten dat dit gebied ooit een 'verboden stad' was met een gruwelijk verhaal.